Tuyến giáp là cơ quan đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa chuyển hóa và nhiều chức năng thiết yếu của cơ thể. Khi mắc các bệnh lý như nhân giáp, bướu giáp, cường giáp hoặc ung thư tuyến giáp, phẫu thuật có thể là phương pháp điều trị cần thiết. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng phải cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp. Tùy thuộc vào loại bệnh, mức độ tổn thương và mục tiêu điều trị, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp. Vậy hai phương pháp này khác nhau như thế nào và đâu là lựa chọn phù hợp trong từng trường hợp? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Phẫu thuật cắt bỏ một phần và toàn bộ tuyến giáp: Khác nhau như thế nào?
Phẫu thuật tuyến giáp (thyroidectomy) là phương pháp điều trị quan trọng đối với nhiều bệnh lý như ung thư tuyến giáp, bướu giáp đa nhân, nhân giáp nghi ngờ ác tính hay cường giáp không đáp ứng điều trị nội khoa. Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh đều cần cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp. Tùy vào chẩn đoán, đặc điểm tổn thương và mục tiêu điều trị, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ một phần tuyến giáp (partial thyroidectomy hoặc thyroid lobectomy/hemithyroidectomy) hoặc cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp (total thyroidectomy). Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai phương pháp sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị và theo dõi lâu dài.
Tuyến giáp và vai trò đối với cơ thể
Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nằm ở phía trước cổ, gồm hai thùy phải và trái nối với nhau bởi eo tuyến giáp (isthmus), có hình dạng giống cánh bướm.
Cơ quan này tổng hợp và bài tiết hai hormon chính:
- Thyroxine (T4)
- Triiodothyronine (T3)
Quá trình sản xuất hormon chịu sự điều hòa của hormon kích thích tuyến giáp (Thyroid-Stimulating Hormone – TSH) do tuyến yên tiết ra.
Hormone tuyến giáp có vai trò trong:
- Điều hòa chuyển hóa năng lượng.
- Duy trì thân nhiệt.
- Điều hòa nhịp tim.
- Phát triển não bộ và hệ thần kinh.
- Tăng trưởng của trẻ em.
- Điều hòa chức năng nhiều cơ quan trong cơ thể.
Do đó, bất kỳ phẫu thuật nào làm giảm hoặc mất chức năng tuyến giáp đều có thể ảnh hưởng đến cân bằng nội tiết và cần được theo dõi sau mổ.
Phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp là gì?
Thyroidectomy là phẫu thuật loại bỏ một phần hoặc toàn bộ mô tuyến giáp nhằm điều trị bệnh lý tuyến giáp.
Hiện nay có nhiều mức độ phẫu thuật:
- Cắt một phần tuyến giáp (Partial thyroidectomy)
- Cắt một thùy tuyến giáp (Lobectomy hoặc Hemithyroidectomy)
- Cắt gần toàn bộ tuyến giáp (Near-total thyroidectomy)
- Cắt toàn bộ tuyến giáp (Total thyroidectomy)
- Cắt hoàn tất tuyến giáp (Completion thyroidectomy) nếu cần phẫu thuật bổ sung sau lần mổ đầu tiên.
Cắt bỏ một phần tuyến giáp là gì?
Trong thực hành lâm sàng hiện đại, thuật ngữ “cắt bỏ một phần tuyến giáp” thường đề cập đến cắt một thùy tuyến giáp (thyroid lobectomy hoặc hemithyroidectomy), có hoặc không kèm cắt eo tuyến giáp (isthmusectomy). Phần tuyến giáp còn lại vẫn được giữ nguyên để tiếp tục đảm nhiệm chức năng sản xuất hormon.
Khi nào được chỉ định?
Bác sĩ có thể cân nhắc cắt một phần tuyến giáp trong các trường hợp:
- Nhân giáp đơn độc khu trú ở một thùy.
- Kết quả chọc hút bằng kim nhỏ (Fine-Needle Aspiration – FNA) chưa xác định rõ bản chất tổn thương.
- Ung thư tuyến giáp thể biệt hóa nguy cơ thấp, kích thước nhỏ và khu trú theo chỉ định chuyên khoa.
- U tuyến giáp lành tính gây chèn ép hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ.
- Một số trường hợp bướu giáp đơn nhân.
Việc lựa chọn cần dựa trên đánh giá lâm sàng, siêu âm, tế bào học, mô bệnh học và các khuyến cáo điều trị hiện hành.
Ưu điểm của cắt bỏ một phần tuyến giáp
Nếu phần tuyến giáp còn lại hoạt động tốt, người bệnh vẫn có thể duy trì sản xuất hormon nội sinh và không nhất thiết phải điều trị thay thế hormon bằng levothyroxine. Tuy nhiên, một tỷ lệ người bệnh vẫn có thể phát triển suy giáp sau mổ và cần được theo dõi định kỳ bằng xét nghiệm TSH và FT4.
Một số lợi ích khác gồm:
- Phẫu thuật ít xâm lấn hơn.
- Thời gian mổ thường ngắn hơn.
- Giảm nguy cơ tổn thương đồng thời cả hai dây thần kinh thanh quản quặt ngược.
- Nguy cơ suy cận giáp vĩnh viễn thấp hơn vì chỉ can thiệp một bên cổ.
Hạn chế của cắt bỏ một phần tuyến giáp
Mặc dù bảo tồn được một phần chức năng tuyến giáp, phương pháp này vẫn có một số hạn chế:
- Có thể cần phẫu thuật lần hai (completion thyroidectomy) nếu kết quả giải phẫu bệnh sau mổ xác định ung thư cần điều trị triệt để hơn.
- Việc theo dõi tái phát ung thư bằng thyroglobulin huyết thanh và điều trị iod phóng xạ (Radioactive Iodine – RAI) có thể khó khăn hơn so với sau cắt toàn bộ tuyến giáp.
- Một số bệnh lý có nguy cơ tái phát tại phần tuyến giáp còn lại.
Cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp là gì?
Total thyroidectomy là phẫu thuật loại bỏ gần như toàn bộ mô tuyến giáp ở cả hai thùy và eo tuyến giáp. Sau phẫu thuật, cơ thể không còn khả năng tự sản xuất hormon tuyến giáp nên người bệnh cần điều trị thay thế hormon bằng levothyroxine suốt đời.
Khi nào cần cắt toàn bộ tuyến giáp?
Các chỉ định thường gặp bao gồm:
- Ung thư tuyến giáp lan tỏa hoặc xuất hiện ở cả hai thùy.
- Một số trường hợp ung thư tuyến giáp biệt hóa có nguy cơ cao.
- Bướu giáp đa nhân hai bên gây chèn ép khí quản hoặc thực quản.
- Bệnh Graves cần điều trị ngoại khoa.
- Bướu giáp tái phát sau phẫu thuật trước đó.
- Một số trường hợp có nguy cơ tái phát cao theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Quyết định phẫu thuật luôn được cá thể hóa dựa trên loại bệnh, kích thước tổn thương, tuổi, bệnh lý đi kèm và mong muốn của người bệnh.
Ưu điểm của cắt toàn bộ tuyến giáp
Phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp mang lại nhiều lợi ích trong một số bệnh lý, đặc biệt là ung thư tuyến giáp:
- Loại bỏ gần như toàn bộ mô bệnh.
- Giảm nguy cơ tái phát tại tuyến giáp còn sót.
- Thuận lợi cho điều trị iod phóng xạ nếu cần.
- Theo dõi thyroglobulin sau điều trị chính xác hơn.
- Giảm khả năng phải phẫu thuật lần hai.
Nhược điểm của cắt toàn bộ tuyến giáp
Đổi lại, người bệnh sẽ phải:
- Dùng levothyroxine hằng ngày suốt đời.
- Theo dõi định kỳ TSH để điều chỉnh liều thuốc.
- Có nguy cơ biến chứng phẫu thuật cao hơn do can thiệp cả hai bên cổ.
So sánh cắt bỏ một phần và toàn bộ tuyến giáp
| Tiêu chí | Cắt một phần tuyến giáp | Cắt toàn bộ tuyến giáp |
| Phạm vi phẫu thuật | Một thùy hoặc một phần tuyến giáp | Toàn bộ tuyến giáp |
| Khả năng tự sản xuất hormon | Có thể còn | Không còn |
| Cần dùng levothyroxine | Có thể không | Bắt buộc |
| Nguy cơ mổ lại | Có thể | Thấp hơn |
| Theo dõi ung thư | Khó hơn | Thuận lợi hơn |
| Điều trị iod phóng xạ | Hạn chế | Thuận lợi |
| Nguy cơ suy cận giáp | Thấp hơn | Cao hơn |
Những biến chứng có thể gặp
Mặc dù phần lớn ca phẫu thuật diễn ra an toàn, người bệnh vẫn cần được tư vấn về các biến chứng có thể xảy ra.
Tổn thương dây thần kinh thanh quản quặt ngược
Dây thần kinh thanh quản quặt ngược (Recurrent Laryngeal Nerve – RLN) chi phối vận động của dây thanh.
Nếu bị tổn thương có thể gây:
- Khàn tiếng.
- Mệt khi nói.
- Khó phát âm.
- Hiếm gặp hơn là khó thở nếu tổn thương hai bên.
Suy cận giáp sau mổ
Các tuyến cận giáp nằm rất sát tuyến giáp và điều hòa nồng độ calci trong máu thông qua hormon cận giáp (Parathyroid Hormone – PTH).
Nếu nguồn cấp máu bị ảnh hưởng hoặc tuyến cận giáp bị tổn thương, người bệnh có thể bị:
- Hạ calci máu.
- Tê quanh môi.
- Tê đầu ngón tay.
- Co cứng cơ.
- Co giật trong trường hợp nặng.
Chảy máu sau mổ
Đây là biến chứng ít gặp nhưng cần xử trí khẩn cấp vì khối máu tụ vùng cổ có thể chèn ép đường thở.
Nhiễm trùng vết mổ
Tỷ lệ thấp do vùng cổ có nguồn máu phong phú nhưng vẫn cần theo dõi.
Sau phẫu thuật cần lưu ý gì?
Sau mổ, người bệnh thường được theo dõi:
- Chức năng hô hấp.
- Khả năng nói.
- Dấu hiệu hạ calci máu.
- TSH, FT4.
- Nồng độ calci và PTH nếu cần.
Đối với người cắt toàn bộ tuyến giáp, bác sĩ sẽ kê levothyroxine với liều cá thể hóa nhằm duy trì nồng độ hormon phù hợp. Ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp, việc điều chỉnh liều còn có thể nhằm mục tiêu ức chế TSH để giảm nguy cơ tái phát.
Phẫu thuật nào phù hợp hơn?
Không có phương pháp nào là “tốt nhất” cho tất cả người bệnh. Việc lựa chọn giữa cắt bỏ một phần và cắt toàn bộ tuyến giáp phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Chẩn đoán xác định.
- Loại và kích thước tổn thương.
- Kết quả siêu âm và FNA.
- Nguy cơ ác tính.
- Khả năng tái phát.
- Tuổi và bệnh lý đi kèm.
- Kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
- Khuyến cáo chuyên môn hiện hành.
Người bệnh nên trao đổi kỹ với bác sĩ ngoại khoa đầu cổ hoặc ngoại tiết niệu – nội tiết để hiểu rõ lợi ích và nguy cơ của từng lựa chọn.
Cắt bỏ một phần và cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp đều là những phương pháp điều trị hiệu quả đối với nhiều bệnh lý tuyến giáp, nhưng mỗi phương pháp có chỉ định, ưu điểm và hạn chế riêng. Trong khi cắt một phần tuyến giáp giúp bảo tồn chức năng nội tiết ở nhiều trường hợp và giảm một số nguy cơ biến chứng, cắt toàn bộ tuyến giáp lại là lựa chọn cần thiết trong các bệnh lý lan tỏa hoặc ung thư nguy cơ cao, đồng thời tạo thuận lợi cho việc theo dõi và điều trị bổ sung.
Quyết định phạm vi phẫu thuật không nên dựa trên mong muốn chủ quan mà cần được cá thể hóa theo tình trạng bệnh, kết quả thăm khám và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa. Việc tuân thủ theo dõi sau mổ, xét nghiệm định kỳ và sử dụng thuốc đúng chỉ định sẽ góp phần đảm bảo hiệu quả điều trị lâu dài và duy trì chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
>>>>> Tìm hiểu thêm thông tin về các bệnh lý Tai Mũi Họng tại đây!
