Bạn thường xuyên cảm thấy ngứa sâu trong tai, tai có cảm giác đầy, nghe kém hoặc xuất hiện dịch tiết bất thường? Những triệu chứng này đôi khi không phải do vi khuẩn mà có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng tai do nấm, hay còn gọi là otomycosis. Đây là bệnh lý khá phổ biến ở những khu vực có khí hậu nóng ẩm như Việt Nam. Mặc dù ít khi đe dọa tính mạng, nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách, bệnh có thể kéo dài, tái phát nhiều lần, gây tổn thương da ống tai ngoài và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Nhiễm trùng tai do nấm là gì?
Nhiễm trùng tai do nấm (otomycosis) là tình trạng nhiễm nấm ở ống tai ngoài, đôi khi lan tới vành tai hoặc màng nhĩ nếu có tổn thương trước đó.
Đây là một dạng của viêm tai ngoài (otitis externa) nhưng tác nhân gây bệnh là nấm thay vì vi khuẩn.
Khoảng 90% trường hợp do các loài Aspergillus, đặc biệt là:
- Aspergillus niger
- Aspergillus fumigatus
- Aspergillus flavus
Khoảng 10% còn lại chủ yếu do:
- Candida albicans
- Các loài Candida khác
Nấm phát triển mạnh trong môi trường:
- Nóng
- Ẩm
- Thiếu thông khí
- Có nhiều ráy tai, mảnh da bong hoặc dịch tiết
Chính vì vậy, bệnh gặp nhiều hơn ở các quốc gia nhiệt đới.
Ai có nguy cơ mắc bệnh?
Bất kỳ ai cũng có thể mắc otomycosis, tuy nhiên nguy cơ cao hơn ở những nhóm sau.
Người thường xuyên tiếp xúc với nước
Bao gồm:
- Người bơi lội thường xuyên
- Người chơi các môn thể thao dưới nước
- Người làm việc trong môi trường ẩm ướt
Nước đọng trong ống tai làm thay đổi độ pH và tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
Người thường xuyên ngoáy tai
Việc sử dụng:
- Tăm bông
- Dụng cụ lấy ráy tai
- Kẹp tóc
- Que kim loại
có thể làm xây xước lớp biểu mô bảo vệ ống tai, tạo “cửa ngõ” cho nấm xâm nhập.
Người sử dụng thuốc nhỏ tai kéo dài
Đặc biệt:
- Thuốc kháng sinh nhỏ tai
- Thuốc phối hợp kháng sinh – corticosteroid
Việc sử dụng kéo dài có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh bình thường trong ống tai, tạo điều kiện để nấm phát triển quá mức.
Người mắc các bệnh lý nền
Nguy cơ cao hơn ở:
- Đái tháo đường
- Suy giảm miễn dịch
- HIV/AIDS
- Người ghép tạng
- Người dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài
- Người mắc các bệnh da liễu
Bao gồm:
- Viêm da cơ địa
- Chàm ống tai
- Vảy nến
- Viêm da tiết bã
Các bệnh lý này làm hàng rào bảo vệ da bị suy yếu.
Nguyên nhân gây nhiễm trùng tai do nấm
Nấm vốn tồn tại khá phổ biến trong môi trường sống.
Thông thường, lớp ráy tai cùng hệ vi sinh tự nhiên sẽ giúp ngăn chặn nấm phát triển.
Khi cơ chế bảo vệ này bị phá vỡ, nấm sẽ phát triển mạnh và gây bệnh.
Các yếu tố thúc đẩy gồm:
- Độ ẩm cao
- Nhiệt độ cao
- Tai bị đọng nước
- Tổn thương da ống tai
- Lạm dụng thuốc nhỏ tai
- Lấy ráy tai quá mức
- Thiếu ráy tai bảo vệ
- Đeo máy trợ thính hoặc tai nghe trong thời gian dài nếu không vệ sinh đúng cách
Triệu chứng của nhiễm trùng tai do nấm
Các triệu chứng thường xuất hiện từ từ và tăng dần.
Ngứa tai
Đây là triệu chứng phổ biến nhất.
Người bệnh thường mô tả:
- Ngứa sâu trong tai
- Ngứa dai dẳng
- Càng ngoáy càng ngứa
Khác với viêm tai ngoài do vi khuẩn, cảm giác ngứa thường nổi bật hơn đau.
Đau tai
Đau thường ở mức độ nhẹ đến trung bình.
Cơn đau tăng khi:
- Kéo vành tai
- Ấn vào nắp tai (tragus)
- Nhai thức ăn
- Cảm giác đầy tai
Người bệnh có thể cảm thấy:
- Tai bị bít
- Có vật gì trong tai
- Căng tức trong ống tai
- Giảm thính lực
Tình trạng nghe kém thường là giảm thính lực dẫn truyền tạm thời, do:
- Mảnh nấm
- Dịch tiết
- Mảnh biểu mô bong tróc
làm bít tắc ống tai ngoài.
Sau điều trị, thính lực thường hồi phục.
Dịch tiết tai
Dịch có thể:
- Màu trắng
- Màu xám
- Màu vàng
- Màu đen
- Màu xanh lục tùy loài nấm
Đôi khi bác sĩ quan sát thấy các sợi nấm giống bông hoặc mốc trong ống tai.
Ù tai
Một số người xuất hiện:
- Ù tai
- Tiếng vo ve
- Tiếng rít nhẹ
Triệu chứng này thường giảm sau khi loại bỏ khối nấm.
Nhiễm trùng tai do nấm được chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ tiến hành:
Khai thác bệnh sử
Bao gồm:
- Thời gian xuất hiện triệu chứng
- Tiền sử bơi lội
- Tiền sử ngoáy tai
- Tiền sử dùng thuốc nhỏ tai
- Các bệnh lý nền
Khám tai bằng đèn soi tai hoặc kính hiển vi tai
Đây là bước quan trọng nhất.
Bác sĩ có thể quan sát thấy:
- Mảng nấm
- Sợi nấm
- Bào tử nấm
- Dịch tiết
- Da bong tróc
- Phù nề ống tai
Xét nghiệm
Trong đa số trường hợp, không cần nuôi cấy nấm.
Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định:
- Soi tươi
- Nuôi cấy nấm
khi:
- Điều trị thất bại
- Bệnh tái phát nhiều lần
- Nghi ngờ tác nhân không điển hình
- Người bệnh suy giảm miễn dịch
Điều trị nhiễm trùng tai do nấm
Điều trị thường bao gồm nhiều bước kết hợp.
1. Làm sạch ống tai (Aural toilet)
Đây là bước quan trọng nhất.
Bác sĩ sẽ:
- Hút sạch dịch
- Loại bỏ mảnh nấm
- Lấy các mảnh biểu mô bong
Việc làm sạch giúp:
- Giảm số lượng nấm
- Tăng hiệu quả thuốc chống nấm
Người bệnh không nên tự lấy nấm tại nhà.
2. Thuốc chống nấm tại chỗ
Đây là phương pháp điều trị chính.
Các hoạt chất thường được sử dụng gồm:
- Clotrimazole
- Miconazole
- Econazole
- Nystatin (đối với Candida trong một số trường hợp)
Thuốc có thể ở dạng:
- Dung dịch nhỏ tai
- Kem
- Thuốc mỡ
Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc:
- Loài nấm nghi ngờ
- Tình trạng màng nhĩ
- Mức độ tổn thương
3. Thuốc chống nấm đường toàn thân
Chỉ định khá hạn chế.
Thường chỉ dùng khi:
- Nhiễm nấm lan rộng
- Suy giảm miễn dịch
- Điều trị tại chỗ thất bại
- Có biến chứng
Thuốc cần được bác sĩ kê đơn và theo dõi chức năng gan cũng như tương tác thuốc.
4. Điều trị các yếu tố thuận lợi
Ví dụ:
- Kiểm soát đường huyết
- Điều trị bệnh da liễu
- Ngừng lạm dụng thuốc nhỏ tai
- Giữ tai khô
Bệnh có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp:
- Không nguy hiểm
- Điều trị khỏi hoàn toàn
Tuy nhiên, nếu để kéo dài có thể gây:
- Viêm tai ngoài mạn tính
- Tái phát nhiều lần
- Tổn thương da ống tai
- Hẹp ống tai ngoài do viêm mạn tính
Ở người suy giảm miễn dịch hoặc đái tháo đường không kiểm soát tốt, nhiễm trùng có nguy cơ tiến triển nặng hơn và cần được theo dõi sát.
Cách chăm sóc tại nhà
Trong thời gian điều trị, người bệnh nên:
- Giữ tai luôn khô.
- Không bơi lội.
- Không ngoáy tai.
- Không tự ý dùng thuốc nhỏ tai khi chưa có chỉ định.
- Không tự lấy ráy tai.
- Tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra việc làm sạch ống tai.
Nếu nước vào tai khi tắm, nên nghiêng đầu để nước thoát ra tự nhiên và lau khô phần vành tai bằng khăn sạch.
Cách phòng ngừa nhiễm trùng tai do nấm
Có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh bằng các biện pháp sau:
Không ngoáy tai
Ống tai có cơ chế tự làm sạch.
Việc ngoáy tai thường xuyên chỉ làm tăng nguy cơ:
- Trầy xước
- Nhiễm trùng
- Đẩy ráy tai vào sâu hơn
Giữ tai khô
Sau khi:
- Bơi
- Tắm
- Gội đầu
hãy lau khô nhẹ nhàng phần ngoài tai.
Không nên để nước đọng lâu trong ống tai.
Không lạm dụng thuốc nhỏ tai
Chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
Đặc biệt tránh dùng kéo dài:
- Thuốc kháng sinh
- Thuốc chứa corticosteroid
Vệ sinh máy trợ thính và tai nghe đúng cách
Nếu sử dụng máy trợ thính hoặc tai nghe hằng ngày:
- Vệ sinh thiết bị theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Giữ thiết bị khô ráo.
- Thay núm tai định kỳ.
- Không đeo thiết bị khi tai đang có dấu hiệu viêm hoặc chảy dịch.
Kiểm soát tốt bệnh nền
Người mắc:
- Đái tháo đường
- Các bệnh suy giảm miễn dịch
cần điều trị ổn định để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đến khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu có các dấu hiệu sau:
- Ngứa tai kéo dài trên vài ngày.
- Tai chảy dịch bất thường.
- Đau tai tăng dần.
- Nghe kém.
- Ù tai kéo dài.
- Điều trị tại nhà không cải thiện.
- Có sốt hoặc đau dữ dội.
- Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch xuất hiện triệu chứng ở tai.
Việc chẩn đoán sớm giúp điều trị hiệu quả, hạn chế tái phát và ngăn ngừa biến chứng.
Những câu hỏi thường gặp
Nhiễm trùng tai do nấm có lây không?
Bệnh không được xem là bệnh lây truyền thông thường từ người sang người. Nấm gây bệnh chủ yếu là các vi sinh vật có sẵn trong môi trường và phát triển khi điều kiện trong ống tai thuận lợi.
Có nên tự mua thuốc chống nấm nhỏ tai?
Không. Các triệu chứng của nhiễm nấm tai có thể giống với viêm tai ngoài do vi khuẩn hoặc các bệnh lý tai khác. Việc tự ý dùng thuốc có thể làm bệnh kéo dài hoặc nặng hơn, đặc biệt nếu màng nhĩ bị thủng.
Sau bao lâu bệnh sẽ khỏi?
Nếu được làm sạch ống tai và điều trị đúng thuốc, đa số trường hợp cải thiện rõ sau vài ngày và khỏi trong khoảng 1–3 tuần. Tuy nhiên, cần dùng thuốc đủ thời gian theo chỉ định để hạn chế tái phát.
Bệnh có tái phát không?
Có. Nhiễm trùng tai do nấm có tỷ lệ tái phát tương đối cao nếu các yếu tố nguy cơ như tai thường xuyên ẩm ướt, ngoáy tai hoặc lạm dụng thuốc nhỏ tai không được khắc phục.
Nhiễm trùng tai do nấm là bệnh lý thường gặp, đặc biệt tại các quốc gia có khí hậu nóng ẩm. Triệu chứng điển hình gồm ngứa tai kéo dài, cảm giác đầy tai, chảy dịch và giảm thính lực tạm thời. Mặc dù đa số trường hợp có thể điều trị khỏi, việc tự ý dùng thuốc hoặc ngoáy tai có thể khiến bệnh kéo dài và tái phát.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám, làm sạch ống tai và điều trị bằng thuốc chống nấm phù hợp. Đồng thời, duy trì thói quen giữ tai khô, hạn chế ngoáy tai và kiểm soát tốt các bệnh lý nền sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc và tái phát bệnh.
>>>>> Tìm hiểu thêm thông tin về các bệnh lý Tai Mũi Họng tại đây!
