Trào ngược dạ dày thực quản là một trong những rối loạn tiêu hóa phổ biến hiện nay. Tình trạng này xảy ra khi dịch vị, acid dạ dày hoặc thức ăn từ dạ dày trào ngược lên thực quản lặp đi lặp lại, gây kích ứng niêm mạc thực quản và nhiều triệu chứng khó chịu. Người mắc trào ngược dạ dày thực quản thường than phiền về cảm giác nóng rát sau xương ức, ợ nóng, ợ chua, vị đắng trong miệng, đau tức ngực hoặc cảm giác có vật vướng ở cổ họng. Trong một số trường hợp, bệnh còn ảnh hưởng đến giọng nói, gây ho kéo dài, khàn tiếng, viêm họng mạn tính hoặc cảm giác tăng tiết đờm ở cổ.
Nhiều người tập trung vào thuốc điều trị nhưng lại bỏ qua một yếu tố rất quan trọng: thói quen sống mỗi ngày có thể đang khiến triệu chứng GERD nặng hơn mà bạn không nhận ra.
Trào ngược dạ dày thực quản là gì và vì sao lại xảy ra?
Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới (Lower Esophageal Sphincter – LES) hoạt động không hiệu quả.
Bình thường, cơ vòng này đóng lại sau khi thức ăn đi từ thực quản xuống dạ dày, giúp ngăn acid trào ngược lên trên. Tuy nhiên, khi cơ này bị giãn bất thường hoặc suy yếu, acid dạ dày có thể đi ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc.
Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, người bệnh có thể gặp:
- Ợ nóng, ợ chua kéo dài
- Đau rát vùng ngực sau ăn
- Đầy bụng, khó tiêu
- Khó nuốt hoặc cảm giác nghẹn ở cổ
- Ho kéo dài, đặc biệt về đêm
- Khàn tiếng buổi sáng
- Tăng tiết đờm ở họng
Nếu không kiểm soát tốt, GERD kéo dài có thể gây viêm thực quản, hẹp thực quản hoặc tăng nguy cơ biến đổi tế bào niêm mạc thực quản.
1. Ăn khuya – thói quen phổ biến nhưng rất dễ làm trào ngược dạ dày thực quản nặng hơn
Một trong những nguyên nhân khiến trào ngược dạ dày thực quản bùng phát thường xuyên là ăn quá gần giờ ngủ.
Sau khi ăn, dạ dày cần thời gian để tiêu hóa thức ăn. Nếu bạn nằm xuống ngay sau đó, trọng lực không còn hỗ trợ giữ thức ăn trong dạ dày nữa. Điều này tạo điều kiện để acid và dịch vị dễ trào ngược lên thực quản hơn.
Nhiều người có thói quen:
- Ăn tối muộn sau 8-9 giờ
- Ăn thêm đồ ăn vặt trước khi ngủ
- Uống sữa, cà phê hoặc đồ uống có gas vào buổi tối
Đây đều có thể là yếu tố khiến các cơn trào ngược ban đêm xuất hiện nhiều hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo nên:
- Ăn bữa cuối cách giờ đi ngủ ít nhất 2–3 tiếng.
- Nếu đói vào buổi tối, nên chọn thực phẩm nhẹ và dễ tiêu hóa.
- Ngoài ra, thay vì ăn 2-3 bữa quá no, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày có thể giúp giảm áp lực lên dạ dày.
2. Một số thực phẩm quen thuộc có thể đang kích hoạt trào ngược
Không phải ai bị trào ngược dạ dày thực quản cũng phản ứng giống nhau với thức ăn, nhưng có những nhóm thực phẩm thường xuyên làm triệu chứng nặng hơn.
- Chocolate
Chocolate có thể làm giãn cơ thắt thực quản dưới, khiến acid dễ trào ngược hơn.
- Bạc hà
Kẹo bạc hà, trà bạc hà hoặc tinh dầu bạc hà đôi khi khiến cơ thực quản giãn ra.
- Rượu bia
Rượu có thể kích thích tăng tiết acid và làm suy yếu hàng rào chống trào ngược.
- Thực phẩm cay nóng
Ớt, tiêu, sốt cay có thể làm niêm mạc thực quản vốn đang nhạy cảm bị kích ứng mạnh hơn.
- Thực phẩm có tính acid cao
Cam, chanh, cà chua, nước ép trái cây chua cũng có thể khiến cảm giác nóng rát tăng lên ở một số người.
Điều quan trọng là không phải loại thực phẩm nào cũng gây triệu chứng cho tất cả mọi người. Việc ghi lại nhật ký ăn uống có thể giúp xác định “trigger foods” – thực phẩm kích hoạt triệu chứng riêng của bạn.
3. Hút thuốc lá và vape có thể khiến trào ngược dạ dày thực quản khó kiểm soát hơn
Nhiều người nghĩ hút thuốc chỉ ảnh hưởng đến phổi hoặc tim mạch, nhưng nicotine cũng ảnh hưởng trực tiếp đến trào ngược.
- Làm giãn cơ thắt thực quản dưới
- Kích thích tăng tiết acid dạ dày
- Làm giảm tiết nước bọt – yếu tố giúp trung hòa acid tự nhiên
Điều này khiến acid dễ trào ngược hơn và thời gian acid tiếp xúc với niêm mạc thực quản kéo dài hơn.
Điều đáng nói là không chỉ thuốc lá truyền thống, thuốc lá nhai hoặc vape chứa nicotine cũng có thể gây ảnh hưởng tương tự.
Điều gì xảy ra khi ngừng hút thuốc?
Nhiều người ghi nhận các cơn ợ nóng giảm dần sau khi bỏ thuốc.
Trong cộng đồng người mắc trào ngược dạ dày thực quản, không ít người chia sẻ rằng thay đổi lối sống, đặc biệt là bỏ nicotine, giúp triệu chứng cải thiện đáng kể sau vài tuần đến vài tháng.
4. Quần áo quá chật cũng có thể là nguyên nhân
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng áp lực lên vùng bụng có thể làm trào ngược xảy ra dễ hơn.
Những loại trang phục như:
- Quần cạp cao bó sát
- Đai nịt bụng
- Thắt lưng siết chặt
- Đồ ôm sát vùng eo
… có thể làm tăng áp lực ổ bụng, đẩy dịch vị lên thực quản.
Đây là lý do một số người thấy nóng rát hoặc đầy tức sau ăn khi mặc đồ bó. Vậy để tránh điều này thì chúng ta nên làm gì?
- Sau ăn, nên chọn trang phục thoải mái, không ép chặt vùng bụng.
- Nếu bạn làm việc văn phòng, ngồi lâu sau ăn với tư thế gập bụng cũng có thể làm tình trạng nặng hơn.
5. Cúi gập người hoặc nâng vật nặng sau ăn
Một thói quen khác dễ bị bỏ qua là cúi người ngay sau bữa ăn.
Ví dụ:
- Dọn nhà sau ăn
- Buộc dây giày
- Bế trẻ nhỏ
- Tập gym hoặc nâng vật nặng
Những hoạt động này có thể làm tăng áp lực lên dạ dày và khiến acid dễ trào lên thực quản hơn.
Nếu cần nhặt đồ hoặc cúi xuống, hãy:
- Gập gối thay vì gập từ eo
- Tránh tập luyện cường độ cao ngay sau ăn
- Chờ ít nhất 1-2 tiếng sau bữa ăn trước khi vận động mạnh
6. Thừa cân có thể khiến trào ngược dạ dày thực quản kéo dài nhiều năm
Cân nặng có mối liên hệ rất chặt với GERD. Khi mỡ tích tụ nhiều ở vùng bụng, áp lực lên dạ dày tăng lên. Điều này làm acid dễ bị đẩy ngược lên thực quản. Ngoài ra, người thừa cân cũng có nguy cơ cao gặp thoát vị hoành (Hiatal Hernia), một yếu tố có thể làm GERD nghiêm trọng hơn.
Tin tốt là gì?
Ngay cả khi giảm một lượng cân nặng nhỏ, nhiều người đã thấy triệu chứng cải thiện rõ rệt.
Ví dụ giảm từ 2–5kg ở người thừa cân đôi khi cũng giúp:
- Giảm ợ nóng
- Giảm trào ngược ban đêm
- Ngủ ngon hơn
7. Tư thế ngủ của bạn có thể đang khiến acid trào ngược vào ban đêm
Nếu bạn thường xuyên:
- Ho về đêm
- Khàn tiếng buổi sáng
- Có vị chua hoặc đắng khi thức dậy
- Cảm giác có đờm ở cổ họng khi ngủ dậy
… thì GERD về đêm có thể là nguyên nhân.
Khi nằm phẳng, acid dễ trào ngược hơn do mất tác động của trọng lực.
Cách cải thiện
Bạn có thể:
- Kê cao đầu giường khoảng 15–20cm.
- Tránh nằm ngay sau ăn.
- Hạn chế ăn quá no vào buổi tối.
Nhiều bệnh nhân trào ngược dạ dày thực quản chia sẻ rằng chỉ riêng việc thay đổi tư thế ngủ đã giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ rõ rệt.
Khi nào cần đi khám?
Nếu bạn có những dấu hiệu sau, nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc Tai Mũi Họng:
- Ợ nóng trên 2 lần mỗi tuần
- Khàn tiếng kéo dài
- Ho mạn tính không rõ nguyên nhân
- Đau ngực tái phát
- Khó nuốt hoặc nuốt đau
- Cảm giác nghẹn ở cổ kéo dài
Trào ngược dạ dày thực quản không chỉ là vấn đề “đau dạ dày” đơn thuần. Ở nhiều trường hợp, acid trào ngược kéo dài còn ảnh hưởng đến thanh quản, họng và đường hô hấp trên.
Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều chỉnh đúng lối sống.
Từ việc ăn khuya, hút thuốc, mặc đồ bó, cúi gập người sau ăn cho đến cân nặng hoặc tư thế ngủ,… những thói quen tưởng như rất nhỏ lại có thể là nguyên nhân khiến triệu chứng trào ngược kéo dài nhiều năm.
Nếu bạn đã dùng thuốc nhưng triệu chứng vẫn tái phát, đôi khi câu trả lời không nằm ở loại thuốc mạnh hơn, mà nằm ở chính những thói quen diễn ra mỗi ngày.
>>>>> Tìm hiểu thêm thông tin về các bệnh lý Tai Mũi Họng tại đây!
