Đau đầu kèm nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc cảm giác căng tức vùng trán, quanh mắt rất dễ khiến nhiều người nghĩ rằng mình đang bị đau đầu do viêm xoang. Tuy nhiên, các triệu chứng này cũng có thể xuất hiện trong một cơn đau nửa đầu (migraine), khiến hai tình trạng thường bị nhầm lẫn. Thực tế, nhiều trường hợp tự nhận là “đau đầu do xoang” lại được chẩn đoán là đau nửa đầu. Vậy làm thế nào để phân biệt hai tình trạng này? Dưới đây là những điểm khác biệt quan trọng về triệu chứng, nguyên nhân, diễn tiến và thời điểm cần đi khám.
1. Đau đầu do viêm xoang và đau nửa đầu là gì?
Đau đầu liên quan đến viêm xoang
Đau đầu liên quan đến viêm xoang là tình trạng đau hoặc cảm giác áp lực ở vùng đầu, mặt xuất hiện cùng các triệu chứng của viêm mũi xoang. Người bệnh thường cảm thấy đau ở trán, má, quanh mắt hoặc vùng mũi.
Khi niêm mạc xoang bị viêm, người bệnh có thể bị nghẹt mũi, tăng tiết dịch và giảm khả năng dẫn lưu dịch trong xoang. Điều này có thể tạo cảm giác căng tức hoặc đau ở vùng mặt. Viêm xoang cấp thường xuất hiện sau một đợt cảm lạnh hoặc nhiễm virus đường hô hấp.
Tuy nhiên, một điểm rất quan trọng là không phải mọi cơn đau đầu kèm nghẹt mũi đều do viêm xoang. Trên thực tế, đau nửa đầu cũng có thể gây nghẹt mũi, chảy nước mũi, chảy nước mắt và cảm giác áp lực ở mặt.
Đau nửa đầu
Đau nửa đầu là một dạng đau đầu liên quan đến hoạt động của hệ thần kinh. Cơn đau thường từ mức độ vừa đến nặng, có thể đau ở một bên đầu hoặc cả hai bên và thường có tính chất đau theo nhịp, giật hoặc đập.
Không giống một cơn đau đầu thông thường, đau nửa đầu thường đi kèm các triệu chứng như buồn nôn, nôn, nhạy cảm với ánh sáng hoặc âm thanh. Một số người còn có những thay đổi về thị giác hoặc cảm giác trước hoặc trong cơn đau.
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế, một cơn đau nửa đầu điển hình có thể kéo dài từ 4–72 giờ nếu không được điều trị hoặc điều trị không hiệu quả.
2. Vì sao đau đầu do viêm xoang và đau nửa đầu dễ bị nhầm lẫn?
Lý do chính là hai tình trạng có nhiều triệu chứng giống nhau.
Ví dụ, một người bị đau nửa đầu có thể đồng thời xuất hiện:
- Nghẹt mũi.
- Chảy nước mũi.
- Chảy nước mắt.
- Cảm giác nặng hoặc áp lực quanh mắt.
- Đau vùng trán hoặc mặt.
Những biểu hiện này rất dễ khiến người bệnh nghĩ rằng mình bị viêm xoang. Tuy nhiên, chúng có thể là một phần của cơn đau nửa đầu do sự thay đổi hoạt động của hệ thần kinh liên quan đến các mạch máu và dây thần kinh ở vùng đầu, mặt.
Ngược lại, viêm xoang thực sự cũng có thể gây đau đầu và đau vùng mặt. Vì vậy, chỉ dựa vào việc có nghẹt mũi hoặc đau quanh mắt là chưa đủ để xác định nguyên nhân.
3. Đặc điểm đau đầu do viêm xoang
Nếu cơn đau thực sự liên quan đến viêm xoang, người bệnh thường có các triệu chứng ở mũi xoang đi kèm. Những biểu hiện thường gặp gồm:
- Đau hoặc cảm giác căng tức ở vùng trán.
- Đau quanh mắt.
- Đau vùng má.
- Đau vùng mũi.
- Đau răng hàm trên.
- Nghẹt mũi.
- Dịch mũi đặc.
- Giảm khả năng ngửi.
- Ho hoặc dịch mũi chảy xuống họng.
- Có thể sốt.
- Mệt mỏi.
Đau hoặc áp lực vùng mặt có thể rõ hơn khi cúi người về phía trước hoặc nằm xuống. Đây là một trong những biểu hiện thường được ghi nhận ở người bị viêm xoang.
Một đặc điểm quan trọng khác là viêm xoang thường xuất hiện trong bối cảnh cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trước đó. Nếu người bệnh vừa bị cảm, sau đó xuất hiện nghẹt mũi, dịch mũi đặc, giảm khứu giác và đau vùng mặt thì khả năng liên quan đến viêm xoang sẽ đáng lưu ý hơn.
4. Đặc điểm của đau nửa đầu
Ngược lại, đau nửa đầu thường nổi bật bởi đặc điểm của cơn đau và các triệu chứng thần kinh đi kèm. Người bệnh có thể gặp:
- Đau vừa đến nặng.
- Đau theo kiểu giật hoặc đập theo nhịp.
- Thường đau một bên đầu, nhưng có thể đau cả hai bên.
- Đau tăng khi đi lại, leo cầu thang hoặc hoạt động thể chất.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng.
- Nhạy cảm với âm thanh.
- Có thể nhạy cảm với mùi.
- Muốn nằm nghỉ ở nơi yên tĩnh, ít ánh sáng.
Một số người có thể xuất hiện triệu chứng báo trước, chẳng hạn nhìn thấy các điểm sáng, đường zigzag, chớp sáng hoặc có cảm giác tê châm chích ở một vùng cơ thể. Những triệu chứng này thường xuất hiện trong thời gian ngắn và có khả năng hồi phục hoàn toàn.
Điểm đáng chú ý là đau nửa đầu không nhất thiết phải đau đúng một bên đầu. Vì vậy, việc đau cả hai bên cũng không loại trừ khả năng đau nửa đầu.
5. Bảng phân biệt đau đầu do viêm xoang và đau nửa đầu
| Đặc điểm | Đau đầu liên quan đến viêm xoang | Đau nửa đầu |
| Vị trí đau | Trán, má, quanh mắt, vùng mũi | Thường một bên đầu nhưng có thể cả hai bên |
| Tính chất đau | Căng tức, nặng, đau âm ỉ | Thường đau giật hoặc theo nhịp |
| Nghẹt mũi | Thường gặp | Có thể gặp |
| Dịch mũi | Có thể đặc, đổi màu | Có thể chảy nước mũi trong |
| Giảm khứu giác | Thường có thể gặp | Không phải biểu hiện đặc trưng |
| Đau răng hàm trên | Có thể gặp | Có thể có cảm giác đau vùng mặt nhưng không đặc trưng |
| Buồn nôn/nôn | Không điển hình | Thường gặp |
| Nhạy cảm với ánh sáng | Không điển hình | Thường gặp |
| Nhạy cảm với âm thanh | Không điển hình | Thường gặp |
| Đau tăng khi vận động | Không phải đặc điểm chính | Thường gặp |
| Đau tăng khi cúi người | Có thể gặp | Cũng có thể gặp |
| Sốt | Có thể gặp khi nhiễm trùng | Không phải triệu chứng điển hình |
| Thời gian | Có thể kéo dài nhiều ngày cùng đợt viêm | Thường kéo dài 4-72 giờ |
Các đặc điểm trên chỉ mang tính định hướng, không thể thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đặc biệt, việc có nghẹt mũi hay đau quanh mắt không đủ để khẳng định đó là đau đầu do viêm xoang.
6. Đau đầu tăng khi cúi xuống có phải chắc chắn là viêm xoang?
Không.
Đau hoặc cảm giác nặng vùng mặt tăng khi cúi người về phía trước là triệu chứng có thể gặp trong viêm xoang.
Tuy nhiên, đau nửa đầu cũng có thể trở nên nặng hơn khi người bệnh vận động hoặc thay đổi tư thế. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào việc “cúi xuống thấy đau hơn” thì chưa thể phân biệt hai tình trạng.
Thay vào đó, cần xem xét toàn bộ triệu chứng.
Ví dụ:
Đau khi cúi xuống + nghẹt mũi + dịch mũi đặc + giảm khứu giác + đau vùng mặt → hướng nhiều hơn đến bệnh lý xoang.
Trong khi:
Đau khi cúi xuống + đau giật theo nhịp + buồn nôn + sợ ánh sáng + đau tăng khi vận động → có thể phù hợp hơn với đau nửa đầu.
7. Nghẹt mũi có phải dấu hiệu của viêm xoang?
Không phải lúc nào cũng vậy.
Nghẹt mũi có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân như cảm lạnh, dị ứng, viêm mũi, viêm xoang và cả trong cơn đau nửa đầu.
Đặc biệt, người bị đau nửa đầu có thể xuất hiện nghẹt mũi và chảy nước mũi trong cùng thời điểm với cơn đau. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người nhầm đau nửa đầu với bệnh xoang.
Do đó, khi đánh giá đau đầu, cần chú ý tính chất của dịch mũi và các triệu chứng đi kèm, thay vì chỉ xem người bệnh có nghẹt mũi hay không.
8. Dịch mũi vàng hoặc xanh có chắc chắn là viêm xoang do vi khuẩn?
Cũng không nhất thiết.
Dịch mũi đặc hoặc đổi màu có thể xuất hiện trong quá trình viêm đường hô hấp, nhưng màu sắc của dịch mũi không thể tự nó xác định người bệnh đang bị nhiễm khuẩn hoặc cần dùng kháng sinh.
Trong viêm mũi xoang cấp, bác sĩ sẽ dựa vào thời gian diễn tiến và tổng hợp nhiều triệu chứng để xác định khả năng nhiễm khuẩn. Chẳng hạn, tình trạng nghẹt mũi, dịch mũi mủ hoặc đau vùng mặt kéo dài ít nhất 10 ngày mà không cải thiện, hoặc bệnh nặng lên sau khi đã có dấu hiệu cải thiện, có thể gợi ý viêm mũi xoang cấp do vi khuẩn.
Vì vậy, không nên tự mua kháng sinh chỉ vì thấy dịch mũi có màu vàng hoặc xanh.
9. Đau nửa đầu có thể gây đau quanh mắt và mặt không?
Có.
Đau nửa đầu không phải lúc nào cũng chỉ gây đau ở vùng thái dương hoặc một bên đầu. Một số người có thể cảm thấy đau hoặc áp lực ở:
- Quanh mắt.
- Trán.
- Gò má.
- Vùng mũi.
- Một bên mặt.
Thậm chí, người bệnh có thể đồng thời bị chảy nước mắt hoặc nghẹt mũi. Điều này giải thích tại sao một cơn đau nửa đầu có thể “trông giống” đau đầu do xoang.
Nếu những triệu chứng này thường xuyên đi kèm buồn nôn, nhạy cảm với ánh sáng, âm thanh hoặc cơn đau tăng khi vận động, cần nghĩ đến khả năng đau nửa đầu thay vì chỉ tập trung vào bệnh lý xoang.
10. Thời gian kéo dài có giúp phân biệt hai loại đau đầu?
Thời gian kéo dài có thể cung cấp thêm thông tin.
Một cơn đau nửa đầu thường kéo dài 4–72 giờ nếu không được điều trị hoặc điều trị không hiệu quả. Sau cơn đau, một số người có thể tiếp tục cảm thấy mệt mỏi, uể oải hoặc khó tập trung trong một khoảng thời gian.
Trong khi đó, đau liên quan đến viêm xoang thường diễn tiến cùng các triệu chứng viêm mũi xoang và có thể kéo dài nhiều ngày.
Tuy nhiên, thời gian đau không thể dùng làm tiêu chí duy nhất. Một người có thể bị đau nửa đầu kéo dài hơn dự kiến hoặc có các cơn tái diễn liên tiếp. Vì vậy, cần đánh giá cả triệu chứng đi kèm và tiền sử bệnh.
11. Những yếu tố nào có thể gợi ý đau nửa đầu?
Ngoài đặc điểm cơn đau, người bệnh có thể chú ý đến những yếu tố thường xuất hiện trước cơn đau.
Một số yếu tố có thể kích hoạt đau nửa đầu ở một số người gồm:
- Thiếu ngủ hoặc thay đổi giờ ngủ.
- Căng thẳng.
- Bỏ bữa.
- Một số loại thức ăn.
- Rượu bia.
- Sử dụng quá nhiều caffeine.
- Ánh sáng mạnh hoặc nhấp nháy.
- Tiếng động lớn.
- Mùi mạnh.
- Thay đổi thời tiết.
- Thay đổi nội tiết tố.
Không phải ai bị đau nửa đầu cũng nhạy cảm với tất cả những yếu tố trên. Vì vậy, nhật ký đau đầu có thể rất hữu ích. Người bệnh có thể ghi lại thời điểm xuất hiện cơn đau, thời gian kéo dài, mức độ đau, triệu chứng đi kèm, giấc ngủ, bữa ăn và những yếu tố có thể liên quan.
12. Làm sao để biết mình bị viêm xoang hay đau nửa đầu?
Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào một triệu chứng. Bác sĩ thường cần tìm hiểu:
- Cơn đau xuất hiện từ khi nào?
- Đau ở vị trí nào?
- Đau âm ỉ hay đau giật?
- Đau một bên hay hai bên?
- Cơn đau kéo dài bao lâu?
- Có nghẹt mũi hoặc chảy dịch mũi không?
- Dịch mũi có đặc hay đổi màu không?
- Có giảm khứu giác không?
- Có buồn nôn hoặc nôn không?
- Có nhạy cảm với ánh sáng hoặc âm thanh không?
- Cơn đau có tăng khi vận động không?
- Trước đó có bị cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp không?
- Cơn đau có tái diễn theo một kiểu tương tự không?
Nếu nghi ngờ bệnh lý xoang, bác sĩ có thể khám mũi và trong một số trường hợp thực hiện nội soi mũi xoang hoặc chụp cắt lớp vi tính để đánh giá cấu trúc và tình trạng các xoang. Không phải trường hợp đau đầu nào cũng cần chụp chiếu. Việc chỉ định xét nghiệm hình ảnh phụ thuộc vào triệu chứng và kết quả khám.
Đối với đau nửa đầu, chẩn đoán chủ yếu dựa trên đặc điểm cơn đau và các triệu chứng đi kèm, sau khi bác sĩ đánh giá để loại trừ những nguyên nhân khác khi cần.
13. Điều trị đau đầu do viêm xoang và đau nửa đầu có giống nhau không?
Không hoàn toàn.
Nếu đau đầu liên quan đến viêm xoang, việc điều trị tập trung vào tình trạng viêm mũi xoang và nguyên nhân gây bệnh. Phần lớn viêm xoang cấp có liên quan đến nhiễm virus và có thể tự cải thiện; không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh.
Trong khi đó, đau nửa đầu có hướng điều trị riêng. Tùy tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn đau, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc dùng khi cơn đau xuất hiện hoặc thuốc dự phòng, kết hợp với việc điều chỉnh lối sống và hạn chế các yếu tố kích hoạt phù hợp.
Điều này cho thấy chẩn đoán đúng nguyên nhân rất quan trọng. Nếu một người thực sự bị đau nửa đầu nhưng liên tục điều trị như bệnh xoang, tình trạng đau có thể không được kiểm soát hiệu quả.
14. Khi nào cần đi khám?
Bạn nên đi khám nếu đau đầu:
- Tái diễn thường xuyên.
- Kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.
- Ảnh hưởng đến công việc, giấc ngủ và sinh hoạt.
- Cần sử dụng thuốc giảm đau thường xuyên.
- Có đặc điểm khác với những cơn đau trước đây.
- Đi kèm các triệu chứng xoang kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
Đặc biệt, cần đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện một cơn đau đầu đột ngột, dữ dội bất thường hoặc đau đầu kèm các dấu hiệu như:
- Yếu hoặc tê một bên cơ thể.
- Khó nói.
- Lú lẫn.
- Mất ý thức.
- Co giật.
- Cứng gáy và sốt cao.
- Thay đổi thị lực nghiêm trọng.
- Đau đầu xuất hiện sau chấn thương đầu.
Đây có thể là dấu hiệu của một tình trạng nghiêm trọng hơn và cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Nếu đang có triệu chứng viêm xoang, sưng đỏ quanh mắt, nhìn đôi hoặc thay đổi thị lực cũng là những dấu hiệu cần được khám ngay vì có thể liên quan đến biến chứng nhiễm trùng quanh hốc mắt.
Đau đầu do viêm xoang và đau nửa đầu có thể biểu hiện khá giống nhau, đặc biệt khi cả hai đều gây đau vùng trán, quanh mắt hoặc cảm giác nặng mặt. Tuy nhiên, viêm xoang thường đi kèm các triệu chứng rõ ràng ở mũi như nghẹt mũi, dịch mũi đặc, giảm khứu giác, trong khi đau nửa đầu thường nổi bật với cơn đau giật theo nhịp, tăng khi vận động, buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng hoặc âm thanh.
Không nên tự kết luận mọi cơn đau đầu kèm nghẹt mũi đều là do xoang. Nếu các cơn đau tái diễn, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.
>>>>> Tìm hiểu thêm thông tin về các bệnh lý Tai Mũi Họng tại đây!
