Viêm xoang không chỉ gây nghẹt mũi, đau đầu hay chảy dịch mũi mà đôi khi còn đi kèm đau, nặng hoặc căng tức quanh mắt. Nguyên nhân là các xoang nằm rất gần hốc mắt, đặc biệt là xoang sàng và xoang trán. Vậy viêm xoang ảnh hưởng đến mắt như thế nào và khi nào triệu chứng ở mắt là dấu hiệu đáng lo ngại? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Mối liên hệ giữa các vấn đề về xoang và các triệu chứng về mắt
Nhiều người bị viêm xoang có thể đồng thời xuất hiện cảm giác đau, căng tức quanh mắt, đau vùng trán, chảy nước mắt hoặc cảm giác nặng mắt. Điều này không phải ngẫu nhiên. Các xoang cạnh mũi nằm rất gần hốc mắt, đặc biệt là xoang sàng, xoang trán, xoang hàm và xoang bướm. Vì vậy, tình trạng viêm ở vùng xoang có thể gây ra các triệu chứng được cảm nhận ở khu vực quanh mắt.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa các triệu chứng quanh mắt có thể đi kèm viêm mũi xoang thông thường và những dấu hiệu cho thấy nhiễm trùng đã lan đến hốc mắt. Trong trường hợp có sưng đỏ quanh mắt, đau khi vận động nhãn cầu, nhìn đôi, mắt lồi hoặc giảm thị lực, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu của biến chứng ổ mắt.
Các hướng dẫn và tài liệu y khoa hiện nay cũng nhấn mạnh rằng biến chứng ổ mắt của viêm mũi xoang tuy không thường gặp nhưng có thể nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Vì sao bị xoang có thể ảnh hưởng đến mắt?
Để hiểu mối liên hệ này, trước hết cần nhìn vào giải phẫu của xoang và hốc mắt.
Các xoang cạnh mũi là những khoang chứa khí nằm bên trong các xương của vùng mặt và hộp sọ. Chúng bao gồm:
- Xoang trán: nằm phía trên hốc mắt.
- Xoang sàng: nằm giữa hai hốc mắt, sát thành trong của hốc mắt.
- Xoang hàm: nằm bên dưới hốc mắt.
- Xoang bướm: nằm sâu phía sau các xoang khác và có mối liên quan với các cấu trúc thần kinh quan trọng, trong đó có dây thần kinh thị giác.
Đặc biệt, xoang sàng có thành ngoài rất mỏng, nằm ngay cạnh thành trong của hốc mắt. Một cấu trúc xương mỏng gọi là lamina papyracea tạo nên phần đáng kể của thành trong hốc mắt. Đây là một trong những lý do nhiễm trùng xoang sàng có thể lan sang vùng quanh mắt hoặc hốc mắt khi xảy ra biến chứng.
Ngoài sự tiếp giáp về mặt giải phẫu, các xoang và vùng quanh mắt còn có sự liên quan về thần kinh. Các xoang được chi phối bởi những nhánh của dây thần kinh sinh ba (trigeminal nerve), một hệ thống thần kinh có vai trò truyền cảm giác đau từ vùng mặt và quanh mắt. Vì vậy, tình trạng viêm ở xoang có thể gây cảm giác đau hoặc áp lực được nhận biết ở vùng trán, má, quanh mắt hoặc sau mắt.
Nói cách khác, không phải cứ có triệu chứng ở mắt là bệnh nằm tại mắt. Một số triệu chứng có thể xuất phát từ tình trạng viêm ở các cấu trúc lân cận.
Những triệu chứng về mắt có thể gặp khi bị viêm xoang
1. Đau hoặc cảm giác áp lực quanh mắt
Đây là một trong những biểu hiện thường khiến người bệnh nghĩ rằng mình đang gặp vấn đề về mắt.
Khi niêm mạc xoang bị viêm, người bệnh có thể cảm thấy đau, căng tức hoặc nặng ở vùng quanh mắt, thường đi kèm nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau vùng mặt hoặc đau đầu.
Mayo Clinic ghi nhận đau, căng tức hoặc sưng ở vùng quanh mắt, má, mũi và trán là những triệu chứng có thể gặp trong viêm xoang cấp. Các triệu chứng này có thể rõ hơn khi cúi người về phía trước.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đau quanh mắt không đồng nghĩa với viêm xoang. Đau vùng mắt và mặt cũng có thể liên quan đến đau nửa đầu, bệnh lý mắt, đau đầu từng cụm hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán viêm xoang chỉ dựa vào vị trí đau.
2. Cảm giác nặng hoặc mỏi quanh mắt
Một số người bị viêm mũi xoang mô tả cảm giác như mắt nặng, vùng quanh mắt căng hoặc khó chịu, đặc biệt khi tình trạng nghẹt mũi và áp lực vùng mặt kéo dài.
Triệu chứng này có thể xuất hiện cùng cảm giác đau hoặc áp lực vùng trán và mặt. Các nghiên cứu về viêm mũi xoang mạn tính cho thấy đau đầu và đau/căng tức vùng mặt là những vấn đề thường gặp ở nhóm bệnh nhân này.
Dù vậy, cảm giác mỏi mắt đơn thuần, đặc biệt sau khi sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong thời gian dài, không phải dấu hiệu đặc hiệu của viêm xoang.
3. Chảy nước mắt hoặc khó chịu ở mắt
Tình trạng viêm và nghẹt ở vùng mũi xoang có thể ảnh hưởng đến cảm giác vùng quanh mắt. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cảm thấy mắt khó chịu hoặc chảy nước mắt.
Điều này cũng có thể liên quan đến sự tương tác giữa hốc mũi và hệ thống dẫn lưu nước mắt. Tuy nhiên, chảy nước mắt không phải triệu chứng đặc hiệu của viêm xoang và có rất nhiều nguyên nhân khác, chẳng hạn dị ứng, kích ứng mắt, khô mắt hoặc các bệnh lý của hệ thống lệ đạo.
Do đó, nếu chảy nước mắt kéo dài hoặc chỉ xảy ra rõ rệt ở một bên mắt, người bệnh nên được đánh giá để xác định nguyên nhân.
4. Sưng mí mắt hoặc vùng quanh mắt
Sưng nhẹ vùng quanh mắt có thể khiến người bệnh lo lắng, nhưng cần phân biệt rõ mức độ.
Nếu tình trạng sưng chỉ nhẹ và xuất hiện cùng nghẹt mũi, đau vùng mặt trong bối cảnh viêm xoang, nguyên nhân có thể liên quan đến tình trạng viêm ở các cấu trúc lân cận.
Ngược lại, mí mắt sưng đỏ, đau, nóng, đặc biệt khi kèm sốt có thể là dấu hiệu nhiễm trùng mô quanh mắt. Khi nhiễm trùng lan phía sau vách hốc mắt, tình trạng được gọi là viêm mô tế bào hốc mắt (orbital cellulitis) và có thể đe dọa thị lực.
5. Nhìn mờ hoặc nhìn đôi – Dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý
Nhìn mờ hoặc nhìn đôi không nên được xem là triệu chứng thông thường của viêm xoang.
Trong những trường hợp nhiễm trùng từ xoang lan vào hốc mắt, các mô trong hốc mắt có thể bị viêm và phù nề, ảnh hưởng đến vận động nhãn cầu hoặc thị lực. Viêm mô tế bào hốc mắt có thể gây giảm vận nhãn, đau khi cử động mắt, lồi mắt, nhìn đôi và giảm thị lực.
Vì vậy, nếu một người đang có triệu chứng viêm xoang nhưng đột nhiên nhìn mờ, nhìn đôi hoặc nhận thấy thị lực giảm, cần đi khám ngay thay vì chỉ tiếp tục điều trị triệu chứng tại nhà.
Viêm xoang có thể gây đau phía sau mắt không?
Câu trả lời là có thể, nhưng không phải mọi trường hợp đau sau mắt đều do viêm xoang.
Vị trí của xoang bướm và các tế bào xoang sàng phía sau nằm gần dây thần kinh thị giác và nhiều cấu trúc quan trọng trong vùng sọ. Do đó, viêm hoặc tổn thương ở các xoang sâu này có thể gây triệu chứng ở vùng mắt hoặc phía sau mắt.
Đặc biệt, viêm xoang bướm có thể liên quan đến các biến chứng thần kinh và thị giác hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. EyeWiki ghi nhận viêm xoang vùng bướm – sàng có thể gây bệnh lý thần kinh thị giác do nhiễm trùng hoặc viêm lan tới khu vực gần dây thần kinh thị giác.
Vì vậy, đau sâu phía sau mắt kéo dài, đặc biệt khi đi kèm giảm thị lực hoặc bất thường thị trường, cần được đánh giá bởi bác sĩ thay vì mặc định là “đau mắt do xoang”.
Khi nào viêm xoang có thể trở thành biến chứng nguy hiểm cho mắt?
Phần lớn trường hợp viêm mũi xoang không gây biến chứng nghiêm trọng ở mắt. Tuy nhiên, nhiễm trùng xoang có thể lan trực tiếp sang các mô quanh hốc mắt, đặc biệt khi bệnh nhiễm trùng nặng hoặc không được kiểm soát.
Một trong những biến chứng quan trọng là viêm mô tế bào hốc mắt.
Tình trạng này khác với viêm mô tế bào trước vách (preseptal cellulitis). Viêm mô tế bào trước vách ảnh hưởng đến mí mắt và mô phía trước vách hốc mắt, trong khi viêm mô tế bào hốc mắt ảnh hưởng đến các mô phía sau vách này. Viêm mô tế bào hốc mắt nguy hiểm hơn và thường liên quan đến sự lan rộng của nhiễm trùng từ các xoang lân cận, đặc biệt là xoang sàng.
Các dấu hiệu đáng lo ngại gồm:
- Sưng và đỏ quanh mắt rõ rệt.
- Đau khi cử động mắt.
- Hạn chế vận động nhãn cầu.
- Nhìn đôi.
- Mắt bị lồi (proptosis).
- Giảm thị lực.
- Sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, người bệnh cần được khám cấp cứu. Chẩn đoán có thể cần khám mắt chuyên khoa và CT hoặc MRI tùy tình huống.
Vì sao biến chứng mắt do viêm xoang cần được xử lý sớm?
Hốc mắt là một khoang giải phẫu chứa nhãn cầu, các cơ vận nhãn, dây thần kinh thị giác, mạch máu và nhiều cấu trúc quan trọng. Khi nhiễm trùng lan vào khu vực này, tình trạng viêm và áp lực mô có thể ảnh hưởng đến chức năng của mắt.
Trong trường hợp nặng, viêm mô tế bào hốc mắt có thể gây bệnh lý thần kinh thị giác, thiếu máu võng mạc, giảm hoặc mất thị lực. Nhiễm trùng cũng có khả năng lan vào các cấu trúc nội sọ, gây những biến chứng nghiêm trọng như viêm màng não, áp xe não hoặc huyết khối xoang hang.
Một tổng quan y khoa gần đây về các biến chứng ổ mắt và nội sọ của viêm mũi xoang cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện sớm các biến chứng này và phối hợp điều trị giữa chuyên khoa tai mũi họng, nhãn khoa và các chuyên khoa liên quan khi cần thiết.
Làm thế nào phân biệt triệu chứng do xoang với bệnh lý về mắt?
Đây là vấn đề không nên tự đánh giá chỉ dựa trên một triệu chứng.
- Có thể liên quan đến xoang nếu:
- Đau hoặc căng tức quanh mắt đi kèm nghẹt mũi.
- Có dịch mũi hoặc dịch chảy xuống họng.
- Đau vùng trán, má hoặc mặt.
- Giảm hoặc mất khứu giác.
- Các triệu chứng hô hấp xuất hiện cùng thời điểm.
- Cảm giác áp lực vùng mặt tăng khi cúi người.
Đây là những triệu chứng thường gặp trong viêm mũi xoang.
Cần nghĩ đến nguyên nhân khác hoặc biến chứng nếu:
- Đau nhãn cầu rõ rệt.
- Đau khi di chuyển mắt.
- Mắt đỏ và sưng nhiều.
- Mắt lồi.
- Nhìn đôi.
- Thị lực giảm.
- Xuất hiện điểm mù hoặc thay đổi thị trường.
- Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Đặc biệt, giảm thị lực, nhìn đôi, đau khi vận động mắt hoặc lồi mắt trong bối cảnh viêm xoang là những dấu hiệu không nên chờ đợi tại nhà.
Điều trị viêm xoang có giúp giảm triệu chứng quanh mắt không?
Nếu triệu chứng quanh mắt thực sự liên quan đến viêm mũi xoang không biến chứng, việc kiểm soát nguyên nhân gây viêm xoang có thể giúp cải thiện cảm giác đau, áp lực hoặc khó chịu vùng mặt.
Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng kháng sinh chỉ vì bị đau quanh mắt hoặc nghi ngờ viêm xoang. Viêm mũi xoang có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó nhiễm virus là nguyên nhân thường gặp của viêm xoang cấp. Việc xác định nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Hướng dẫn cập nhật của American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS) nhấn mạnh việc chẩn đoán và lựa chọn điều trị dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh.
Với các trường hợp nghi ngờ biến chứng ổ mắt, phương pháp điều trị hoàn toàn khác và có thể cần kháng sinh đường tĩnh mạch, nhập viện, chẩn đoán hình ảnh và/hoặc phẫu thuật dẫn lưu tùy mức độ.
Khi nào nên đi khám?
Người bệnh nên đi khám nếu các triệu chứng xoang kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.
Đặc biệt, cần đi khám ngay hoặc đến cơ sở cấp cứu khi xuất hiện:
- Sưng đỏ quanh mắt + sốt
- Đau khi cử động mắt
- Nhìn đôi
- Mắt lồi
- Nhìn mờ hoặc giảm thị lực
- Đau mắt dữ dội hoặc tình trạng xấu đi nhanh chóng
Đây là những dấu hiệu có thể liên quan đến biến chứng ổ mắt và cần được đánh giá y tế kịp thời. Mayo Clinic cũng khuyến cáo cần được chăm sóc y tế ngay khi viêm xoang đi kèm đau, sưng hoặc đỏ quanh mắt, nhìn đôi hoặc các thay đổi về thị lực.
Xoang và mắt có mối liên hệ chặt chẽ về mặt giải phẫu, đặc biệt do các xoang sàng, trán, hàm và bướm nằm rất gần hốc mắt và các cấu trúc thị giác. Vì vậy, viêm mũi xoang có thể gây những triệu chứng như đau hoặc áp lực quanh mắt, đau vùng trán, cảm giác nặng vùng mắt hoặc khó chịu quanh mắt.
Tuy nhiên, cần nhớ rằng triệu chứng quanh mắt không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ xoang. Quan trọng hơn, những biểu hiện như sưng đỏ quanh mắt, đau khi cử động mắt, nhìn đôi, mắt lồi hoặc giảm thị lực có thể là dấu hiệu của biến chứng nhiễm trùng ổ mắt và cần được khám khẩn cấp.
Do đó, thay vì chỉ tập trung vào việc giảm đau hoặc tự dùng thuốc, người bệnh nên được đánh giá toàn diện khi các triệu chứng bất thường xuất hiện. Chẩn đoán đúng nguyên nhân giúp phân biệt viêm mũi xoang thông thường với bệnh lý mắt hoặc các biến chứng cần can thiệp sớm.
>>>>> Tìm hiểu thêm thông tin về các bệnh lý Tai Mũi Họng tại đây!
